Beginnen met judo: vallen, werpen en respect op de mat

Het eerste wat je bij judo leert, is niet hoe je iemand anders op de grond krijgt, maar hoe je zelf valt. Achterover, opzij, voorover, met een klap van je arm op de mat om de val op te vangen. Dat heet valbreken, en het is de basis van alles wat daarna komt. Pas als je veilig kunt vallen, ga je werpen.

Dat zegt veel over de sport. Judo is intensief en je hebt veel lichamelijk contact, maar het draait om controle: over je tegenstander en over jezelf.

Een sport uit Japan

Judo werd eind negentiende eeuw in Japan ontwikkeld door Jigoro Kano, op basis van oudere Japanse vechtkunsten. De naam betekent vrij vertaald 'de zachte weg'. Daarmee wordt bedoeld dat je de kracht en beweging van je tegenstander gebruikt in plaats van er met kracht tegenin te gaan.

Sinds 1964 staat judo op het olympisch programma. Dat jaar werd de Nederlander Anton Geesink in Tokio olympisch kampioen, en daarmee werd de sport in Nederland bij een groot publiek bekend. De landelijke bond is de Judo Bond Nederland.

Wat je leert

Judo bestaat uit twee grote delen: staand en op de grond.

Staand leer je je tegenstander vast te pakken aan het judopak, uit balans te brengen en te werpen. Er zijn heupworpen, beenworpen, schouderworpen en offerworpen, waarbij je zelf meevalt. Slaan en trappen bestaan in judo niet.

Op de grond leer je houdgrepen: je tegenstander zo vastzetten dat hij niet meer weg kan. Voor oudere jeugd en volwassenen komen daar verwurgingen en armklemmen bij. Die worden pas vanaf een bepaalde leeftijd geleerd en altijd onder toezicht.

Je oefent op verschillende manieren:

• Herhalen: een worp tientallen keren inzetten zonder door te werpen, zodat de beweging automatisch wordt.
• Werpen met een partner: die partner valt bewust en breekt de val.
• Randori: vrij oefenen, waarbij je allebei probeert te werpen of vast te houden, met weerstand maar zonder de spanning van een wedstrijd.

Je eerste les

Voor je eerste les heb je geen judopak nodig. Een joggingbroek en een shirt zonder rits of knopen volstaan meestal; vraag het even na bij de club. Je traint op blote voeten op de mat, en slippers zet je naast de mat klaar voor als je eraf gaat.

Een les begint en eindigt met groeten: je buigt naar de leraar en naar de groep. Daarna volgt een warming-up, vaak met spelvormen, en oefen je valbreken. Vervolgens leert de leraar een techniek voor, die je in tweetallen oefent. Aan het eind is er soms randori.

Na je eerste les voel je waarschijnlijk spieren waarvan je niet wist dat je ze had. Judo vraagt veel van je grip, je onderarmen, je nek en je romp.

Een paar ongeschreven regels

• Knip je nagels kort, zodat je je partner niet openhaalt.
• Doe sieraden af en zet lang haar vast.
• Kom met een schoon pak en schone voeten; je ligt letterlijk op elkaar.
• Groet je partner voor en na het oefenen.
• Loop niet op slippers de mat op, en niet op blote voeten naar de wc.

Banden en examens

Je voortgang zie je aan de kleur van je band. In Nederland begin je met een witte band, en daarna volgen geel, oranje, groen, blauw en bruin. Daarna komt de zwarte band, met daarbinnen weer verschillende graden. Voor kinderen zijn er vaak tussenstappen, zoals een tweekleurige band of een streep, zodat ze vaker een beloning krijgen voor hun vooruitgang.

Om een volgende band te halen, doe je examen bij je eigen club of bij de bond. Je laat dan zien welke technieken je beheerst. Hoe snel dat gaat, verschilt per persoon en per club. Het is geen race: een band zegt vooral iets over wat je hebt geleerd, niet over hoe goed je bent in een wedstrijd.

Judo voor kinderen

Judo is in Nederland een populaire sport voor kinderen. Veel clubs nemen kinderen aan vanaf een jaar of vier, vijf, met lessen waarin stoeien, spelletjes en eerste technieken samengaan. Kinderen leren er veilig vallen, en dat komt ook buiten de mat van pas, op de fiets of het schoolplein.

Daarnaast leren ze regels en respect: je groet je partner, je stopt als hij afklopt, en je laat elkaar heel. Voor kinderen die veel energie hebben en graag stoeien, is dat een fijne combinatie. Kinderen die niet van lichamelijk contact houden, moeten er soms even aan wennen. Laat ze een paar proeflessen doen voordat je beslist. Twijfel je nog, lees dan welke sport past bij je kind.

Als volwassene beginnen

Ook als volwassene kun je met judo beginnen, al vraagt het wat meer van je lichaam dan op je achtste. Vooral het vallen is in het begin wennen. Neem daar de tijd voor; een goede leraar laat je pas echt werpen en geworpen worden als je valbreken goed gaat.

Sommige clubs hebben aparte groepen voor volwassen beginners. Bij andere train je mee met gevorderde volwassenen of de oudere jeugd, en krijg je in het begin een ervaren partner. Vraag ernaar bij je eerste les. Tips voor die eerste keer lees je in je eerste proefles.

Een aantal clubs biedt ook aangepast judo aan, voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Meer over sporten met een beperking lees je in sporten met een beperking.

Wedstrijden: het mag, het hoeft niet

In een wedstrijd probeer je je tegenstander met kracht en controle op de rug te werpen of lang genoeg in een houdgreep te houden. Een volledige worp op de rug levert ippon op, en dan is de partij direct voorbij. Er wordt gestreden in gewichtsklassen en leeftijdscategorieën.

Veel judoka's doen nooit mee aan wedstrijden, en dat is prima. Wie het wel wil proberen, begint meestal met een clubtoernooi of een regionaal toernooi.

Wat kost judo?

Dit zijn ruwe indicaties, die per club en plaats verschillen. Vaak is er ook een jaarlijkse bijdrage voor het bondslidmaatschap, die via de club loopt. Judo wordt zowel bij verenigingen als bij sportscholen gegeven. Verenigingen zijn meestal goedkoper; sportscholen hebben soms meer lestijden.

Blessures en lichaam

Judo is een contactsport en blessures horen daar soms bij. Vingers, tenen, schouders en knieën zijn kwetsbaar, en een verkeerde val kan een blessure aan je sleutelbeen of schouder opleveren. Goed valbreken, een serieuze warming-up en partners die rekening met elkaar houden, voorkomen veel. Let ook op je huid: schaafplekken van de mat komen voor, en schone pakken en matten zijn belangrijk tegen huidinfecties.

Heb je rug-, nek- of schouderklachten, of twijfel je of judo verstandig is, overleg dan eerst met je huisarts of fysiotherapeut.

Een judoclub zoeken

Op de judopagina vind je clubs en scholen bij jou in de buurt, en op de kaart zie je welke dichtbij liggen. Wil je eerst vergelijken met andere vechtsporten, zoals karate of boksen, lees dan welke vechtsport past bij jou. Een proefles regel je bij de club zelf.