Turnen uitgelegd: van kleutergym tot toestelturnen voor volwassenen

Een radslag op het grasveld, een koprol van de bank, hangen aan het klimrek: veel kinderen turnen al voordat ze weten dat het een sport is. Bij een turnvereniging wordt dat speelse bewegen stap voor stap omgezet in techniek. Je leert rollen, zwaaien, springen, steunen en landen, en vooral: je eigen lichaam beheersen.

Daarom wordt turnen vaak een basissport genoemd. Wie heeft geturnd, is sterk in verhouding tot het eigen gewicht, is lenig en durft wat. Die eigenschappen neem je mee naar bijna elke andere sport.

Turnen, gym en gymnastiek

De woorden lopen in de praktijk door elkaar. Gymnastiek is de overkoepelende naam voor een hele familie van sporten. Turnen, of toestelturnen, is daar de bekendste van: oefeningen op toestellen als de balk, de brug en de vloer. Veel clubs heten gymnastiekvereniging of gymvereniging en bieden meerdere vormen aan, van kleutergym tot trampolinespringen.

De landelijke bond is de KNGU, de Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie. Veel verenigingen zijn daarbij aangesloten, en via de bond lopen onder meer de officiële wedstrijden en de opleidingen voor trainers.

De toestellen

In het wedstrijdturnen hebben vrouwen en mannen elk hun eigen toestellen. Vrouwen turnen op vier toestellen: sprong, brug ongelijk, balk en vloer. Mannen turnen op zes: vloer, voltige (het paard met bogen), ringen, sprong, brug gelijk en rekstok.

Bij recreatief turnen gaat het minder strikt. Daar werk je vaak in een circuit langs allerlei materialen: een minitrampoline, een airtrack (een lange opblaasbare baan), kasten, matten, ringen en touwen. Jongens en meisjes turnen in recreatiegroepen meestal gewoon samen.

Meer dan toestelturnen

Onder de gymnastiek vallen ook andere disciplines. Niet elke club biedt ze allemaal aan.

• Trampolinespringen: salto's en schroeven op een grote trampoline. Het is ook een olympisch onderdeel.
• Ritmische gymnastiek: een combinatie van dans, lenigheid en werpen en vangen met een hoepel, bal, knotsen, lint of touw.
• Acrogym: in duo's of groepjes balansen bouwen en elkaar optillen, gooien en vangen.
• Freerunning en parkour: sommige gymverenigingen bieden dit aan, vaak voor tieners.
• Gym voor volwassenen en ouderen: groepen waarin conditie, kracht, balans en soepel blijven centraal staan, op muziek of met klein materiaal.

Turnen per leeftijd

Peuters en kleuters

Bij peuter- en kleutergym leren jonge kinderen klimmen, rollen, springen en balanceren in een speels parcours. Vaak kan dat al vanaf een jaar of twee, drie, soms samen met een ouder in de les. Het gaat om plezier en bewegen, niet om techniek. Meer ideeën voor deze leeftijd lees je in bewegen met peuters en kleuters.

Basisschoolkinderen

Rond de basisschoolleeftijd gaan kinderen echte vaardigheden leren: een handstand, een radslag, een overslag, later misschien een salto. In recreatiegroepen train je meestal een of twee keer per week, ingedeeld naar leeftijd en niveau. Veel clubs houden onderlinge wedstrijden of doen mee aan recreatieve wedstrijden in de regio.

Je turnt op blote voeten. Meisjes dragen meestal een turnpakje, jongens een sportshirt met korte broek of een turnbroek. Haar gaat vast en sieraden gaan af.

Tieners

Rond de puberteit stoppen sommige kinderen met turnen. Een groeispurt verandert je lengte en gewicht, en een element dat eerst vanzelf ging, voelt opeens anders. Dat is normaal. Wie wil blijven bewegen, kan overstappen op trampolinespringen, acrogym of freerunning. Sommige tieners helpen ook graag als assistent bij de jongere groepen.

Volwassenen

Turnen is niet alleen voor kinderen. Er zijn groepen voor volwassenen, ook voor mensen die als kind nooit hebben geturnd. Je werkt aan kracht, lenigheid en lichaamsbeheersing, en leert in je eigen tempo nieuwe vaardigheden. Voor ouderen hebben veel gymverenigingen rustigere groepen, gericht op balans en soepel blijven. Daarover lees je meer in sporten en bewegen als 55-plusser.

Recreatie of selectie

Bij de meeste clubs is er een duidelijke splitsing. In de recreatiegroepen staat plezier voorop en train je een of twee keer per week. In de selectiegroepen wordt prestatiegericht getraind, met meer trainingen per week en wedstrijden.

Turnen is een sport waarin de selectie vroeg begint. Kinderen met aanleg worden soms al op jonge leeftijd gevraagd voor een selectiegroep, en daar horen dan al snel meerdere trainingen per week bij. Voor sommige kinderen is dat prachtig. Voor andere kinderen wordt het te veel, of het gaat ten koste van vriendschappen en vrije tijd.

Krijgt je kind zo'n uitnodiging, stel dan een paar vragen:

1. Hoeveel uur per week wordt er getraind, en hoe groeit dat de komende jaren?
2. Wat gebeurt er bij een blessure of als je kind een periode minder wil?
3. Kan je kind later zonder problemen terug naar een recreatiegroep?
4. Mogen ouders af en toe een training bekijken?

Meer over omgaan met talent en verwachtingen lees je in talent en prestatiedruk.

Een veilige club

In de turnsport is de afgelopen jaren veel aandacht gekomen voor een veilig sportklimaat, nadat oud-turnsters naar buiten kwamen met verhalen over grensoverschrijdend gedrag in de topsport. Clubs zijn sindsdien bewuster bezig met hoe trainers met kinderen omgaan. Voor ouders is het goed om te weten waar je op kunt letten:

• Opgeleide trainers. Vraag welke trainersopleiding de trainers hebben gevolgd.
• VOG. Trainers die met kinderen werken, horen een Verklaring Omtrent het Gedrag te hebben.
• Een vertrouwenscontactpersoon. Een goede club heeft iemand bij wie kinderen en ouders terechtkunnen met zorgen.
• Uitleg bij hulpverlenen. Bij turnen ondersteunt de trainer je soms bij een element, dat hoort bij de sport. Een goede trainer legt uit wat hij doet en waarom.
• De toon. Er wordt niet geschreeuwd, er worden geen opmerkingen gemaakt over gewicht en er wordt niet doorgetraind met pijn.

Heb je zorgen over wat er bij een club gebeurt en kom je er bij de club zelf niet uit, dan kun je terecht bij het Centrum Veilige Sport Nederland.

Wat kost turnen?

Dit zijn ruwe indicaties die per vereniging en plaats verschillen. Vaak betaal je de contributie per kwartaal of per halfjaar. In het begin heb je alleen sportkleding nodig; handleertjes komen pas later, als je trainer erom vraagt. Voor wedstrijden kan er een clubpakje en inschrijfgeld bij komen. Turnen is in de recreatiegroepen daarmee een relatief betaalbare sport.

Wat vraagt turnen van je lichaam?

Turnen vraagt kracht, lenigheid en durf, en is daarom ook een sport waarin je je lichaam goed moet leren kennen. Polsen worden zwaar belast door het steunen, enkels en knieën door het landen, en de onderrug bij achterwaartse elementen. Lenigheid bouw je geleidelijk op; forceren levert eerder blessures op dan resultaat.

Een goede club bouwt elementen op in kleine stappen, met dikke matten, hulpverlening en voorbereidende oefeningen. Pijn is een signaal om te stoppen, geen teken van zwakte. Blijft een klacht terugkomen, overleg dan met je huisarts of fysiotherapeut, zeker bij kinderen in de groei.

Een turnclub vinden

Op de turnpagina zie je welke verenigingen en andere aanbieders er bij jou in de buurt zitten, en op de kaart vind je snel de dichtstbijzijnde zaal. Bijna elke club biedt een of meer gratis proeflessen aan; die regel je bij de club zelf. Twijfel je nog of turnen het wordt, kijk dan ook eens in welke sport past bij je kind of probeer de keuzehulp.