Rugby proberen: wat je moet weten over contact, regels en clubcultuur

Veel mensen die over rugby nadenken, lopen tegen dezelfde vraag aan: is het niet te ruig? Het is een eerlijke vraag. Rugby is een contactsport, en tackels horen erbij. Maar wie een training bij een club bezoekt, ziet ook iets anders: veel aandacht voor techniek en veiligheid, een gemengd gezelschap van lange, korte, zware en lichte spelers, en een cultuur waarin respect voor tegenstander en scheidsrechter vanzelfsprekend is.

In dit artikel lees je hoe rugby werkt, hoe je het contact leert, welke varianten er zijn zonder tackles en wat je nodig hebt om te beginnen.

Het basisidee

Rugby draait om terrein winnen. Je probeert met de ovale bal langs de tegenstander te komen en hem achter de doellijn op de grond te drukken. Daarbij geldt één regel die het hele spel vormt: je mag de bal niet naar voren gooien. Passen gaat zijwaarts of naar achteren. Vooruitkomen doe je door met de bal te rennen, of door hem vooruit te trappen.

Dat lijkt onlogisch, maar het maakt het spel juist interessant. Een team moet als een linie oprukken, met spelers die steeds schuin achter de balbezitter meelopen om een pass te kunnen ontvangen.

De verdediging probeert de balbezitter te stoppen met een tackle. Alleen de speler met de bal mag getackeld worden, en dat moet onder de schouders. Na een tackle moet de getackelde speler de bal loslaten, waarna beide teams proberen hem te veroveren.

Hoe je punten scoort

Bij het gangbare rugby, rugby union, kun je op verschillende manieren scoren:

• Try (5 punten). De bal achter de doellijn van de tegenstander op de grond drukken.
• Conversie (2 punten). Na een try mag je een trap nemen tussen de palen door, over de lat.
• Strafschop (3 punten). Na een overtreding van de tegenpartij kun je op doel trappen.
• Dropgoal (3 punten). Tijdens het spel de bal laten stuiteren en meteen tussen de palen door trappen.

Een wedstrijd duurt bij volwassenen twee keer veertig minuten. Een team bestaat uit vijftien spelers.

Scrum, line-out en ruck

Een paar spelmomenten zie je steeds terug, en ze klinken voor beginners vaak ingewikkelder dan ze zijn:

• Scrum. Na bepaalde kleine overtredingen, zoals de bal naar voren laten vallen, zetten de voorwaartsen van beide teams zich schrap tegen elkaar. De bal wordt in de tunnel ertussen gegooid en beide kanten proberen hem met hun voeten naar achteren te krijgen.
• Line-out. Gaat de bal over de zijlijn, dan gooit een speler hem in tussen twee rijen spelers. Teamgenoten tillen een springer op om de bal te vangen.
• Ruck. Na een tackle ligt de bal op de grond en vechten spelers, staand en over de bal heen, om het balbezit.

Bij beginners worden deze onderdelen stap voor stap aangeleerd. Zeker de scrum oefen je eerst gecontroleerd, met begeleiding van een trainer.

Een plek voor elk postuur

Wat rugby bijzonder maakt, is dat bijna elk lichaamstype een plek heeft. De voorwaartsen zijn vaak sterk en stevig gebouwd; zij doen het zware werk in de scrum, de rucks en de line-outs. De achterspelers zijn meestal sneller en wendbaarder, en maken de ruimte waarin gescoord wordt. Lange spelers zijn nuttig bij de line-out, kleine en snelle spelers aan de buitenkant van het veld.

Dat maakt rugby aantrekkelijk voor mensen die zich bij andere sporten nooit helemaal thuis voelden omdat ze 'te groot' of 'te zwaar' waren.

Contact leren zonder het meteen te doen

Je eerste training is geen wedstrijd. Bij een goede club begin je met passen, vangen, rennen en spelvormen zonder contact. Tackelen leer je pas daarna, eerst op stootkussens en in een rustig tempo, met nadruk op de juiste houding: hoofd opzij, schouder tegen het lichaam van de ander, armen eromheen. Vallen en zelf getackeld worden oefen je ook.

Pas als je trainer vindt dat je de techniek beheerst, doe je mee aan wedstrijden met vol contact. Vraag bij een club gerust hoe zij dat opbouwen. Dat zegt veel over hoe serieus ze met veiligheid omgaan.

Rugby zonder tackles

Wil je wel het spel, maar niet het contact? Dan zijn er varianten:

• Touch rugby. In plaats van tackelen raak je de balbezitter aan. Snel, toegankelijk en vaak gemengd gespeeld.
• Tag rugby. Spelers dragen een riem met linten aan de zijkant. Een lint wegtrekken telt als tackle.
• Beach rugby. Op zand, met kleinere teams, vaak in de zomer en op toernooien.

Daarnaast is er rugby sevens: zeven tegen zeven, op een volledig veld, met korte wedstrijden. Dat is wel met contact, maar door de ruimte en het tempo een heel andere sport om te spelen en te kijken. Rugby sevens staat sinds 2016 op het olympische programma.

Kinderen en rugby

Ook kinderen kunnen rugby spelen. Bij de jongste jeugd wordt gespeeld met aangepaste regels, op kleinere velden en vaak eerst zonder of met beperkt contact. Tackelen wordt geleidelijk ingevoerd naarmate kinderen ouder worden en de techniek leren.

Voor kinderen met veel energie, die het niet erg vinden om in het gras te liggen, kan rugby een mooie sport zijn. Het leert ze ook omgaan met regels en met de scheidsrechter: tegenspreken wordt bij rugby niet geaccepteerd. Bekijk ook welke sport past bij je kind als je nog aan het kiezen bent.

De derde helft

Rugby staat bekend om de derde helft: na de wedstrijd blijven beide teams nog even samen in het clubhuis. Je speelt tachtig minuten fel tegen elkaar en drinkt daarna samen iets. Voor veel rugbyers is dat precies waarom ze de sport zo waarderen.

Rugbyclubs in Nederland zijn vaak kleine, hechte verenigingen. Er is ruimte voor nieuwe leden, ook als je nooit eerder hebt gespeeld, en het is niet ongewoon dat mensen pas als volwassene met rugby beginnen. Er zijn teams voor mannen en voor vrouwen. Meer over het verenigingsleven lees je in sportvereniging of sportschool.

Uitrusting en kosten

Je hebt relatief weinig spullen nodig:

• Een bitje. Sterk aangeraden en bij veel clubs verplicht bij contacttrainingen en wedstrijden. Een bitje op maat via de tandarts zit beter dan een kant-en-klaar exemplaar.
• Schoenen met noppen. Rugbyschoenen of stevige voetbalschoenen, afhankelijk van het veld en de regels van de club.
• Sportkleding die tegen een stootje kan. Rugbyshirts zijn dik en stevig, omdat er veel aan getrokken wordt.
• Optioneel: een scrumcap (een zachte hoofdbeschermer) of lichte schouderbescherming. Die zijn niet verplicht.

Contributies verschillen per club, plaats en leeftijd. Als ruwe indicatie:

Blessures en hersenschuddingen

Het zou oneerlijk zijn om te doen alsof rugby zonder risico is. Blauwe plekken, kneuzingen en schouderklachten komen voor, net als blessures aan knieën en enkels. Ook hoofdletsel is een serieus aandachtspunt. Clubs en scheidsrechters letten daar nadrukkelijk op, maar je speelt zelf ook een rol:

• Leer de juiste tackletechniek en neem de opbouw serieus.
• Stop direct als je na een klap hoofdpijn hebt, duizelig bent of je niet lekker voelt. Ga niet 'nog even door'.
• Speel pas weer na herstel en volgens het advies van een arts.

Werk ook aan je kracht en conditie, want een sterk lichaam vangt klappen beter op. Algemene tips vind je in blessures voorkomen. Twijfel je of heb je klachten, overleg dan met je huisarts of fysiotherapeut.

Zo zet je de eerste stap

Rugbyclubs in de buurt vind je op de pagina over rugby, of via de kaart als je wilt zien welke club het dichtst bij je ligt.

Mail of bel een club en vraag of je een paar keer mag meetrainen. Neem schoenen met noppen, een bitje als je dat hebt, en kleding die vies mag worden mee. Vind je vol contact toch te veel, vraag dan of de club touch of tag rugby aanbiedt. Wil je eerst breder rondkijken, dan helpt teamsport of individuele sport bij het kiezen.