Bewegen met peuters en kleuters: spelenderwijs sterker worden

Een peuter die stilzit, zie je zelden. Ze klimmen op de bank, rennen weg als je ze wilt aankleden en springen van elk muurtje dat ze tegenkomen. Bewegen zit jonge kinderen in het bloed. Als ouder hoef je ze dus niet te leren bewegen. Je taak is vooral ruimte geven, gelegenheid bieden en af en toe meedoen.

In dit artikel lees je wat kinderen van ongeveer 1 tot 6 jaar leren door te bewegen, hoe je dat thuis en buiten stimuleert en wanneer een les of club zinvol is.

Wat je kind leert door te bewegen

Wat er voor jou als spelen uitziet, is voor je kind hard werken. Bij elk klimrek, elke bal en elk stoepje oefent het de basis van alle latere sport: rennen, springen, klimmen, rollen, balanceren, gooien, vangen en schoppen.

Daarnaast leert je kind zijn eigen lichaam kennen. Hoe hoog kan ik springen zonder te vallen? Pas ik door dit gat tussen de takken? Wat gebeurt er als ik harder ren? Inschatten wat je kunt, en ook wat (nog) niet, is een vaardigheid op zich.

Een kind dat veel verschillende bewegingen maakt, heeft daar later in bijna elke sport plezier van. Daarom is variatie op deze leeftijd belangrijker dan het vroeg kiezen van één sport.

Hoeveel beweging is genoeg?

Voor kinderen vanaf 4 jaar adviseert de Gezondheidsraad in de Beweegrichtlijnen minstens een uur per dag matig intensief bewegen, plus een paar keer per week activiteiten die spieren en botten versterken, zoals springen en klimmen. Meer daarover lees je in hoeveel moet je bewegen.

Voor jongere kinderen is het advies vooral: veel en gevarieerd bewegen, verspreid over de dag. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt voor kinderen van 1 tot en met 4 jaar minstens drie uur per dag, in allerlei vormen. Rustig rondscharrelen telt daarbij ook mee.

Schrik niet van dat getal. Bij de meeste peuters gaat dat vanzelf als ze de kans krijgen. Het gaat vooral mis bij lange periodes van stilzitten: uren in de buggy, de autostoel of voor een scherm.

Ideeën voor thuis

Ook in een kleine woning of op een regenachtige dag kun je veel doen. Een paar ideeën die weinig of niets kosten:

• Kussenparcours: leg kussens, een matras en een krukje achter elkaar en laat je kind eroverheen klimmen, kruipen en springen.
• Stopdans: zet muziek op, dans samen en bevries allebei als de muziek stopt.
• Ballon hooghouden: een ballon gaat langzaam genoeg dat ook een tweejarige hem kan raken.
• Dierenloop: loop als een krab, spring als een kikker, sluip als een kat.
• Opruimrace: wie heeft de blokken het snelst in de bak? Bewegen en opruimen in één.

Je hebt er geen speciale spullen voor nodig. Een zachte bal, een paar pionnen of een hoepel zijn leuk, maar een streep plakband op de vloer als evenwichtsbalk werkt ook.

Naar buiten

Buiten is er meer ruimte en meer uitdaging. Een speeltuin, een bos, een grasveld of zelfs een rustige stoep met stoepranden is genoeg.

Klimmen, vallen en opstaan

Veel ouders vinden het spannend als hun kind hoog klimt. Toch leren kinderen juist van een beetje risico: ze ontdekken hun grenzen en worden steeds handiger. Blijf in de buurt, maar help niet te snel. Een kind dat zelf ergens op is geklommen, kan vaak ook zelf weer naar beneden. Vraag eens "Hoe kom je terug?" in plaats van het er meteen af te tillen.

Loopfiets en fiets

Een loopfiets is een mooie eerste stap. Je kind oefent evenwicht en sturen zonder te hoeven trappen. Kinderen die goed kunnen loopfietsen, stappen later vaak vrij makkelijk over op een fiets zonder zijwieltjes. Een helm is verstandig, ook op de loopfiets.

In alle seizoenen

Met regenlaarzen en een regenpak wordt plassen springen een activiteit op zich. In de winter is een wandeling door de sneeuw of een middag sleeën al een flinke inspanning. Let in de zomer op zon en hitte, en zorg voor genoeg drinken.

Lessen en clubs voor de allerjongsten

Een vaste les is niet nodig, maar kan wel leuk zijn. Je kind is met andere kinderen bezig, er is een vast ritme en de begeleiding brengt nieuwe ideeën. Veelvoorkomende vormen:

• Peutergym en kleutergym, vaak bij een turnvereniging. Kinderen klimmen, springen, rollen en balanceren op toestellen en matten. Bij de jongste groepen doet soms een ouder mee.
• Kleuterdans, waarbij bewegen op muziek, ritme en fantasie centraal staan.
• Watergewenning, voor kinderen die nog niet aan zwemles toe zijn. Ze wennen spelenderwijs aan het water, vaak samen met een ouder. Rond vier of vijf jaar begint voor veel kinderen de echte zwemles; daarover lees je meer in zwemles en zwemdiploma.
• Kleutergroepen bij sportclubs, bijvoorbeeld bij voetbal, hockey of judo. Sommige clubs hebben speciale groepen voor de allerjongsten, met spelletjes in plaats van wedstrijden.

Over kosten valt weinig algemeens te zeggen. Bij een vereniging is de contributie voor peuter- of kleutergym vaak bescheiden, grofweg 10 tot 25 euro per maand. Lessen bij commerciële aanbieders, zoals veel watergewenning en kleuterdans, zijn per keer meestal duurder. Prijzen verschillen sterk per plaats en aanbieder, dus vraag vooraf wat je precies betaalt en of je vastzit aan een lesreeks.

Waar let je op bij een les?

Ga bij een proefles vooral kijken naar de sfeer. Deze vragen helpen:

1. Is het speels? Op deze leeftijd hoort een les vooral uit spelletjes te bestaan, niet uit lange uitleg of rijen wachtende kinderen.
2. Hoe groot is de groep? Hoe jonger de kinderen, hoe meer begeleiding nodig is.
3. Hoe lang duurt het? Voor peuters en kleuters is een halfuur tot drie kwartier vaak genoeg.
4. Heeft de leiding ervaring met jonge kinderen? Vraag ernaar. Lesgeven aan kleuters vraagt iets anders dan trainen met tieners.
5. Mag je erbij blijven? Sommige kinderen hebben de eerste keren een ouder in de buurt nodig.

Staat je kind de eerste keren vooral aan de kant te kijken? Dat is heel normaal. Veel jonge kinderen kijken eerst de kat uit de boom. Geef het een paar weken voordat je conclusies trekt. Meer over die eerste keer lees je in je eerste proefles.

Doe zelf mee

Kinderen kijken veel af van hun ouders. Als jij fietst, wandelt en af en toe mee naar de schommel rent, wordt bewegen voor je kind iets vanzelfsprekends. Dat hoeft niet sportief of perfect: samen verstoppertje spelen in het park of lopend naar de bakker gaan telt net zo goed.

Vergelijk je kind daarbij niet te veel met andere kinderen. Het ene kind loopt eerder, het andere klimt eerder. De ontwikkeling gaat met sprongen en verschilt per kind. Maak je je zorgen over de motoriek van je kind, bespreek dat dan met het consultatiebureau of je huisarts.

Op weg naar een echte sport

Rond vijf of zes jaar krijgen veel kinderen interesse in een 'echte' sport, vaak omdat vriendjes ermee bezig zijn. Je hoeft daar niet op vooruit te lopen. Een kind dat nu veel en gevarieerd beweegt, kan later prima kiezen. Ideeën per leeftijd en karakter vind je in welke sport past bij je kind.

Iets zoeken in de buurt

Wil je weten welke peutergym, kleuterdans of watergewenning er bij jou in de buurt is? Zoek in het aanbod of bekijk de kaart. Op de pagina's over turnen, dans en zwemmen vind je clubs en scholen per sport. Of een aanbieder lessen voor de allerjongsten heeft en of je een proefles kunt doen, vraag je bij de aanbieder zelf.